Μεταξύ 80.000 και 140.000 δηναρίων (500 έως 900 €) για ένα ζώο του οποίου το κόστος παραγωγής συχνά κυμαίνεται γύρω από 45.000 έως 60.000 DA (290 έως 385 €), το πρόβατο του Αΐντ αφηγείται κάτι περισσότερο από μια εποχιακή αύξηση. Αποκαλύπτει έναν αδιαφανή τομέα, ένα κοπάδι αποδυναμωμένο από τις ξηρές χρονιές, μια προσφορά συγκρατημένη από την επιστροφή των βοσκοτόπων, ισχυρά κυκλώματα μεταπώλησης και μια κοινωνική ρήξη στην καρδιά του τελετουργικού.
Η 22-med συνεργάζεται με μέσα ενημέρωσης από διάφορες χώρες της Μεσογείου και δημοσιεύει κάθε Πέμπτη μια επιλογή άρθρων για να φωτίσει τα ζητήματα της περιοχής. Από τη νότια όχθη, το αλγερινό μέσο Twala προσφέρει την οπτική του.
Δείκτης IA: Βιβλιοθήκη μεσογειακών γνώσεων
Πρόβατο του Αΐντ στην Αλγερία, ένας τομέας υπό πίεση
22-med – Μάιος 2026
• Μεταξύ ξηρασίας, κερδοσκοπίας και αδιαφανών κυκλωμάτων, η τιμή του προβάτου του Αΐντ φτάνει σε πρωτοφανή επίπεδα στην Αλγερία.
• Πίσω από την αύξηση των τιμών διαγράφονται η αποδυνάμωση του κοπαδιού, ο κατακερματισμός των νοικοκυριών και η ανεπίσημη χρηματοοικονομική αγορά του τομέα των προβάτων.
#αλγερία #αΐντ #κτηνοτροφία #γεωργία #οικονομία #πρόβατα #κερδοσκοπία #κοινωνία #κοπάδι #μεσόγειος
Από τον Mohamed Mir – Δημοσιογράφος
Είναι πέντε το πρωί στο Σίντι Μπελ-Αμπές. Η πόλη κοιμάται ακόμα, αλλά η μεγάλη αγορά ζώων της Οράνια είναι ήδη σε κίνηση. Φορτηγά με μουσαμάδες ξεφορτώνουν εκατοντάδες κεφάλια στη μπεζ σκόνη των περιφράξεων. Οι έμποροι μιλούν γρήγορα, χαμηλόφωνα, κοιτάζοντας ο ένας τον άλλο στα μάτια. Οι τιμές ψιθυρίζονται πριν φωνάξουν. Αυτό που αποφασίζεται εδώ, την αυγή, σε αυτή την σκονισμένη έκταση που μοιάζει με εργοτάξιο, θα επηρεάσει σε λίγες εβδομάδες τον προϋπολογισμό εκατομμυρίων οικογενειών.
Και φέτος, τα πρόβατα που προορίζονται για θυσία διαπραγματεύονται γενικά μεταξύ 80.000 και 140.000 δηναρίων, με κορυφές που μπορούν να φτάσουν τα 160.000 έως 170.000 DA στις περιφέρειες των μεγάλων μητροπόλεων, ιδιαίτερα στο Αλγέρι, την Οράν και την Κωνσταντίνη. Αντιμέτωποι με αυτό το εύρος, οι εκτιμήσεις κόστους παραγωγής, που συχνά κυμαίνονται μεταξύ 45.000 και 60.000 DA ανάλογα με τους τρόπους εκτροφής, δίνουν το μέτρο της διαφοράς.
Αυτή η διαφορά δεν οφείλεται σε απλό εμπορικό περιθώριο. Αφηγείται έναν τομέα κακώς τεκμηριωμένο, μια ξηρασία που έχει αποδυναμώσει τα κοπάδια, διαδοχικές μεταπωλήσεις, μια θρησκευτική ζήτηση δύσκολο να αναβληθεί και μια ανεπίσημη οικονομία που επιβάλλει εδώ και καιρό τους κανόνες της στην αλγερινή αγορά προβάτων.
Αυτό το ρεπορτάζ διασταυρώνει τις αναλύσεις ζωοτεχνικών, ερευνητών του INRAA, ενός γεωργικού οικονομολόγου του CREAD και ενός χρηματοοικονομικού αναλυτή του γραφείου Finabi, με φωνές από το πεδίο που συλλέχθηκαν μεταξύ τέλους Απριλίου και αρχών Μαΐου 2026 στις κοινότητες του Ρας Ελ Μα, Μπουγκτόμπ και Μεχέρια, στις επαρχίες Ελ Μπαϊάντ και Ναάμα. Αναδύεται μια διαπίστωση λιγότερο απλή από μια δίκη των “σεμσάρ”. Η πρόσοδος δεν κρατιέται σε ένα μόνο μέρος. Κυκλοφορεί.
Η ξηρή αλήθεια του κόστους
Πριν μιλήσουμε για κερδοσκοπία, πρέπει να επιστρέψουμε στα ζωοτεχνικά γεγονότα. Αν και λιγότερο εντυπωσιακά από τις σκηνές της αγοράς, είναι καθοριστικά. Σύμφωνα με τις μελέτες του INRAA και του Τεχνικού Ινστιτούτου Κτηνοτροφίας, η διατροφή απορροφά μεταξύ 55% και 65% του συνολικού κόστους ενός προβάτου. Η οικογενειακή εργασία, που σπάνια καταγράφεται, επίσης επιβαρύνει τις πραγματικές δαπάνες, πριν από τις κτηνιατρικές φροντίδες, τη συντήρηση των εγκαταστάσεων, την απόσβεση των κτιρίων και τη λογιστική υποστήριξη.
Σε ένα ολοκληρωμένο σύστημα, όπου ο ίδιος φορέας γεννά και παχαίνει το ζώο, τα κόστη παραμένουν περιορισμένα. Στον παχυντή που αγοράζει αρνιά στην αγορά πριν το Αΐντ, το συνολικό κόστος κυμαίνεται μεταξύ 45.000 και 60.000 DA ανά κεφαλή, ανάλογα με τις περιοχές, τις εποχές και τη διατροφή. Αυτός ο αριθμός δεν σημαίνει ότι ένα πρόβατο πρέπει να πωλείται σε αυτή την τιμή. Κυρίως δείχνει ότι ένα σημαντικό μέρος της αύξησης δημιουργείται μετά την εκτροφή, μεταξύ του στάβλου, της αγοράς και των αστικών περιφερειών.
Ο Lamine Derradji, πρώην γενικός διευθυντής της Alviar, είχε ήδη υπολογίσει αυτή τη διαστρέβλωση το 2023. Σύμφωνα με αυτόν, μετά από αρκετούς μήνες πάχυνσης, το συνολικό κόστος ενός προβάτου κυμαινόταν γύρω από 45.000 έως 60.000 DA. Τα ίδια ζώα έφταναν τότε τις 100.000 έως 120.000 DA στην τελική αγορά. Τρία χρόνια αργότερα, η διαφορά έχει αυξηθεί. Τα βασικά κόστη έχουν αυξηθεί, κυρίως με την τροφή, αλλά όχι στις αναλογίες που παρατηρούνται στη λιανική.
Ο Habib Beka, γεωπόνος και πρώην στέλεχος του αγροτικού τομέα, λέει ότι αρνήθηκε να αγοράσει το πρόβατο του Αΐντ το 2024, όχι λόγω έλλειψης πόρων, αλλά για να μην επικυρώσει πρακτικές που θεωρεί "χωρίς πίστη και νόμο". Διηγείται ότι ξαναέκανε τον υπολογισμό του κόστους με επαγγελματίες. Ακόμη και το αρνί που αγοράστηκε στην αγορά του Bougtob για να παχυνθεί καταλήγει, σύμφωνα με αυτόν, να μεταπωλείται με υπερβολικό περιθώριο. Η ευθύνη δεν σταματά στους μεσάζοντες: ο ίδιος ο κτηνοτρόφος, προβλέποντας το περιθώριο του παχυντή ή του μεταπωλητή, τείνει να υπερβάλλει από την αρχή.
Το πρόβατο αλλάζει χέρια
Η διαφορά μεταξύ του ζωοτεχνικού κόστους και της τελικής τιμής δεν αποτελεί απλή εμπορική ανισότητα. Προκύπτει από μια αλληλουχία αποφάσεων, απουσιών ρύθμισης και ευκαιριακών συμπεριφορών που ενισχύονται αμοιβαία από τον παραγωγό στον καταναλωτή.
Το πρόβατο φεύγει μερικές φορές από το στάβλο του παραγωγού με περιορισμένο περιθώριο. Αυτό που ακολουθεί είναι μια διαδοχή χεριών. Κάθε μεσίτης, κάθε μεταφορέας, κάθε μεταπωλητής προσθέτει ένα μέρος στην τιμή. Ένα ζώο μπορεί να ανταλλαχθεί δύο ή τρεις φορές σε μία μόνο ημέρα. Σε κάθε συναλλαγή, 10.000 ή 15.000 DA μπορούν να προστεθούν. Στο τέλος της διαδρομής, ο καταναλωτής αγνοεί σχεδόν τα πάντα για αυτό το ταξίδι.
Οι μελέτες του CREAD και οι εκτιμήσεις των ειδικών αναφέρουν συσσωρευμένα περιθώρια που μπορούν να φτάσουν αρκετές δεκάδες χιλιάδες δηνάρια ανά κεφαλή. Αλλά οι μεσίτες απορρίπτουν την εύκολη εικόνα του παρασίτου. Στο Σίντι Μπελ-Αμπές, ο Djilali, συνηθισμένος στις αγορές, υπερασπίζεται το ρόλο του. Χωρίς τους μεσάζοντες, λέει, ο κτηνοτρόφος από την άκρη της στέπας δεν θα πουλούσε ποτέ στην Οράν ή στο Αλγέρι. Οι μεσίτες προχωρούν σε προκαταβολές, πληρώνουν τη μεταφορά, κρατούν μερικές φορές τα ζώα για αρκετές ημέρες και αναλαμβάνουν τον κίνδυνο μιας ανατροπής της αγοράς.
Η δήλωσή του εισάγει μια ουσιαστική απόχρωση. Δεν παίζουν όλοι οι μεσάζοντες τον ίδιο ρόλο. Ορισμένοι πραγματικά διευκολύνουν την αγορά. Άλλοι αγοράζουν μαζικά αρκετούς μήνες πριν το Αΐντ, οργανώνουν τη σπανιότητα και περιμένουν τη στιγμή που η ζήτηση γίνεται μέγιστη. Τα όρια μεταξύ εμπορικής υπηρεσίας και κερδοσκοπικής πρόσοδος συχνά παραμένουν αδύνατο να εντοπιστούν, λόγω έλλειψης μητρώου, τιμολογίου και ιχνηλασιμότητας.
Αυτή ακριβώς η αδιαφάνεια δίνει στην αγορά τη δύναμή της. Καμία αναλυτική λογιστική δεν επιτρέπει τον καθορισμό, περιοχή προς περιοχή, του πραγματικού κόστους ενός προβάτου ανάλογα με την ηλικία, το βάρος, τον τρόπο εκτροφής, τη μεταφορά, τη διατροφή και τις απώλειες. Ο καθένας λοιπόν αφηγείται το κόστος του, τον περιορισμό του, τη δικαιολογία του.
Ο κτηνοτρόφος, θύμα και δράστης
Στις στεπικές τοποθεσίες, μια άλλη απόχρωση κυκλοφορεί μεταξύ των κτηνοτρόφων, γεωπόνων πεδίου και υπευθύνων συνεταιρισμών που συναντήθηκαν στο Ελ Μπαϊάντ και στη Ναάμα. Αυτή αμφισβητεί την υπερβολικά απλή εικόνα του μικρού αγροτοκτηνοτρόφου που καταπιέζεται από τους μεσάζοντες.
Για τους μικρούς απομονωμένους παραγωγούς, αυτή η εξάρτηση παραμένει πραγματική. Αλλά για τους μεγάλους κτηνοτρόφους, δεν αρκεί πλέον να περιγράψει την αγορά. Πολλοί διαθέτουν πλέον μέσα μεταφοράς, που μερικές φορές διαχειρίζονται τα παιδιά τους, και διαθέτουν άμεσα τα ζώα τους στις αγορές ζώων, τα σουκ και τα σουϊκάτε. Γίνονται παραγωγοί και μεταπωλητές, καταλαμβάνοντας και τα δύο περιθώρια.
Αυτή η εξέλιξη διαβάζεται επίσης στην ιστορία της γης των Υψιπέδων. Στην περιοχή του Σίντι Μπελ-Αμπές, η τακτοποίηση των γαιών Σεμπγκά, που άλλοτε ανήκαν σε συλλογικές κληρονομιές και εθιμικά δικαιώματα, συγκέντρωσε παλιές βοσκές σε λίγα χέρια. Ποιμένες που έγιναν μεγάλοι γαιοκτήμονες συμμετέχουν πλέον στον καθορισμό των τιμών. Το ζήτημα δεν είναι πλέον μόνο οικονομικό. Αγγίζει την κοινωνική ανασύνθεση του αγροτικού κόσμου, τις οικογενειακές κληρονομιές, τον αποκλεισμό των αγροτικών γυναικών από ορισμένες μοιρασιές γης και την ανάδειξη νέων τοπικών ιεραρχιών.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται μόνο στους σεμσάρ. Η πρόσοδος κυκλοφορεί σε όλη την αλυσίδα: μπορεί να καταληφθεί από τον αστικό μεσάζοντα, τον μεγάλο κτηνοτρόφο, τον κάτοχο αποθεμάτων, τον περιστασιακό μεταπωλητή ή αυτόν που ελέγχει την πρόσβαση στην αγορά.
Ο Χαντέκ Αχμέντ, μηχανικός οικονομολόγος και πρώην υπεύθυνος γεωργικών μελετών, καλεί να ξεφύγουμε από τις προσεγγίσεις. Σύμφωνα με αυτόν, οι εργασίες που πραγματοποιήθηκαν επί χρόνια στον τομέα των προβάτων συχνά επιφανειακά άγγιξαν την οικονομική πλευρά. Καταγράφονται οι τιμές λιανικής, παράγονται συνοπτικές αναλύσεις κατόπιν αιτήματος της εποπτείας, αλλά σπάνια διεξάγονται έρευνες στις αγορές ζώων και μεταξύ των ίδιων των κτηνοτρόφων. Για να κατανοηθεί η πραγματική διαμόρφωση των τιμών, θα πρέπει να ερωτηθούν μικροί και μεγάλοι κτηνοτρόφοι στα Υψίπεδα, με βάση σοβαρά δείγματα.
Όταν η βροχή κρατά τα κοπάδια
Πίσω από την άνοδο των τιμών κρύβεται μια βαθύτερη κρίση: η αποδυνάμωση του αλγερινού κοπαδιού προβάτων. Στη μόνη περιφέρεια του Σιντί Μπελ-Αμπές, μια απογραφή από πόρτα σε πόρτα που πραγματοποιήθηκε από τη Διεύθυνση Γεωργίας αποκάλυψε μια θεαματική πτώση. Από ένα εκατομμύριο πρόβατα που καταγράφηκαν αρχικά, φαίνεται να έχουν απομείνει μόνο 400.000. Ο Hadj Miloud Bekhaled, πρόεδρος του επιμελητηρίου γεωργίας, μιλάει για μια στατιστική καταστροφή που ο τομέας δεν κατάφερε να προβλέψει.
Τρεις αιτίες επαναλαμβάνονται με επιμονή. Η πρώτη αφορά την απάτη με τις ποσοστώσεις του επιδοτούμενου κριθαριού. Εικονικοί κτηνοτρόφοι δηλώνουν κοπάδια για να επωφεληθούν από κριθάρι σε διοικητικά καθορισμένη τιμή, περίπου 2.000 DA το κιλό, πριν το πουλήσουν ακριβότερα στους πραγματικούς κτηνοτρόφους. Η επιδότηση εκτρέπεται και το κόστος παραγωγής έμμεσα αυξάνεται.
Η δεύτερη αφορά το διασυνοριακό λαθρεμπόριο. Οργανωμένα δίκτυα, κυρίως γύρω από το Ras El Ma, θα τροφοδοτούσαν την Τυνησία και τη Λιβύη με πρόβατα. Η φυλή Hamra, που είναι πολύ περιζήτητη σε αυτές τις χώρες, θα ήταν ιδιαίτερα εκτεθειμένη. Στα υψίπεδα των στέππων της Οράν, ορισμένοι φορείς φοβούνται την προοδευτική της εξαφάνιση.
Η τρίτη αιτία είναι η πιο βαριά μακροπρόθεσμα: η σφαγή των αναπαραγωγικών ζώων. Υπό την πίεση του άμεσου κέρδους, πρόβατα κάτω των πέντε ετών και προβατίνες δύο ετών σφάζονται ή πωλούνται. Θυσιάζοντας τα αναπαραγωγικά θηλυκά, ο τομέας μειώνει την ικανότητά του για ανανέωση. Πουλάει σήμερα αυτό που έπρεπε να παράγει αύριο.
Τα έτη 2023-2025 άφησαν σίγουρα σημάδια: σπάνια λιβάδια, ακριβή ζωοτροφή, αναγκαστικές πωλήσεις, σφαγή αναπαραγωγικών ζώων και αποδυναμωμένο κοπάδι. Αλλά οι τιμές αυτής της χρονιάς δεν εξηγούνται μηχανικά από την ξηρασία. Το παράδοξο του αλγερινού τομέα προβάτων βρίσκεται αλλού. Όταν η χρονιά είναι ξηρή, οι κτηνοτρόφοι τείνουν να πουλάνε πιο γρήγορα για να μειώσουν τα έξοδα διατροφής. Η προσφορά αυξάνεται τότε βραχυπρόθεσμα και οι τιμές μπορούν να συγκρατηθούν. Όταν η εποχή είναι βροχερή, όπως φέτος σε σύγκριση με τις προηγούμενες, τα λιβάδια αναπτύσσονται ξανά και τα κοπάδια κοστίζουν λιγότερο για να διατηρηθούν. «Naâdja takoul befoumha», λένε οι κτηνοτρόφοι: το πρόβατο τρέφεται έξω, όσο το χορτάρι αναπτύσσεται, χωρίς να επιβαρύνει υπερβολικά το ταμείο. Πολλοί προτιμούν τότε να κρατήσουν τα ζώα τους, να περιμένουν την άνοδο και να πουλήσουν αργότερα. Η ορατή προσφορά μειώνεται, οι τιμές ανεβαίνουν. Η βροχή, αντί να χαλαρώσει άμεσα την αγορά, μπορεί να τροφοδοτήσει την αναμονή.
Αυτός ο μηχανισμός δεν αντιφάσκει με την κρίση του κοπαδιού. Την φωτίζει. Τα ξηρά χρόνια μείωσαν τη βάση παραγωγής. Η επιστροφή των λιβαδιών, από την άλλη, ενθαρρύνει τους κατόχους ζώων να καθυστερήσουν. Μεταξύ αποδυναμωμένου κοπαδιού και συγκρατημένης προσφοράς, η αγορά σφίγγει δύο φορές.
Ένα νοικοκυριό, ένα πρόβατο
Ο Khandek Ahmed επιμένει σε έναν άλλο παράγοντα, λιγότερο θεαματικό αλλά καθοριστικό: τη δημογραφική μεταμόρφωση των αλγερινών νοικοκυριών. Μεταξύ 2000 και 2025, ο αριθμός τους αυξήθηκε από περίπου 5 εκατομμύρια σε πάνω από 9 εκατομμύρια, δηλαδή μια αύξηση σχεδόν 80%, μεγαλύτερη από αυτή του ίδιου του πληθυσμού. Η ευρύτερη οικογένεια διασπάστηκε σε πυρηνικά νοικοκυριά.
Κάποτε, σε πολλά σπίτια, ένας πατριάρχης θυσίαζε ένα μόνο πρόβατο για όλη την οικογένεια. Σήμερα, πολλά νοικοκυριά από την ίδια οικογένεια ζουν ξεχωριστά, μερικές φορές στην ίδια γειτονιά, αλλά με ξεχωριστούς προϋπολογισμούς και υποχρεώσεις. Ο καθένας θέλει ή πρέπει να αγοράσει το δικό του πρόβατο.
Η ζήτηση αυξάνεται λοιπόν όχι μόνο επειδή ο πληθυσμός αυξάνεται, αλλά επειδή ο αριθμός των οικογενειακών μονάδων που γιορτάζουν ξεχωριστά το Αΐντ έχει πολλαπλασιαστεί. Αυτό το φαινόμενο αλλάζει βαθιά τη σχέση μεταξύ προσφοράς και ζήτησης. Το πρόβατο γίνεται το σημείο συνάντησης τριών εντάσεων: μιας προσφοράς που αποδυναμώνεται από την ξηρασία και τη σφαγή των αναπαραγωγών, μιας ζήτησης που διευρύνεται από τη διάσπαση της οικογένειας, και μιας αγοράς όπου η διαμόρφωση των τιμών παραμένει αδιαφανής.
Αυτή η κοινωνική μετατόπιση είναι ορατή στις καθημερινές συνομιλίες. Εκεί όπου η αγορά του προβάτου ήταν μέρος ενός αναμενόμενου τελετουργικού, γίνεται για πολλούς μια οικονομική επιλογή. Οι οικογένειες συγκρίνουν τιμές, διστάζουν, δανείζονται, μειώνουν άλλες δαπάνες ή παραιτούνται. Το Αΐντ παραμένει μια θρησκευτική και οικογενειακή γιορτή. Αλλά το κόστος του αλλάζει την εμπειρία.
Η χρονικότητα της γιορτής παίζει εδώ κεντρικό ρόλο. Όσο πλησιάζει η ημερομηνία, τόσο το ζώο παύει να αξιολογείται μόνο βάσει βάρους ή κόστους. Αξιολογείται με βάση την επείγουσα ανάγκη, την οικογενειακή τιμή, την κοινωνική πίεση και την ικανότητα πληρωμής. Το πρόβατο βγαίνει από τη συνηθισμένη οικονομική σφαίρα για να εισέλθει σε μια λογική τελετουργικής αξίας.
Όταν το ζώο γίνεται επένδυση
Οι ειδικοί συμφωνούν σε ένα ανησυχητικό συμπέρασμα: η αλγερινή αλυσίδα προβάτων δεν λειτουργεί πλέον μόνο σύμφωνα με τους κανόνες της αγρονομίας. Υπακούει όλο και περισσότερο σε μια λογική ενοικίου, όπου ο πλούτος δημιουργείται περισσότερο από την κυκλοφορία παρά από την παραγωγή.
Για μια κατηγορία παραγόντων, το πρόβατο δεν είναι πλέον μόνο ένα ζώο που υπόκειται στους περιορισμούς της εκτροφής. Γίνεται ένα εποχιακό περιουσιακό στοιχείο. Η μαζική αγορά τέσσερις ή πέντε μήνες πριν το Αΐντ, όταν οι τιμές είναι ακόμα σχετικά χαμηλές, επιτρέπει τη δημιουργία αποθέματος. Αυτό το απόθεμα θα διατεθεί στη συνέχεια όταν η ζήτηση φτάσει στο μέγιστο.
Αυτή η πρακτική δεν είναι παράνομη από μόνη της. Κάθε εμπόριο βασίζεται στην πρόβλεψη. Αλλά σε μια αγορά χωρίς επίσημη τιμολόγηση, χωρίς διαφάνεια στους διαθέσιμους όγκους και χωρίς ιχνηλασιμότητα των συναλλαγών, γίνεται ένα ισχυρό μέσο καθορισμού των τιμών.
Η απουσία τυποποιημένων συμβολαίων αυξάνει ακόμη περισσότερο την εξουσία αυτών που ελέγχουν την κυκλοφορία. Όταν η πληροφορία είναι σπάνια και οι δεσμεύσεις δεν είναι πλαισιωμένες, οι παράγοντες που διαθέτουν μετρητά, μεταφορικά μέσα και δίκτυο μπορούν να αποκομίσουν δυσανάλογο ενοίκιο.
Αυτή η ανεπίσημη χρηματοοικονομικοποίηση φαίνεται επίσης στη γλώσσα των αγορών. Δεν μιλάμε πλέον μόνο για ζώα, βάρος ή φυλή. Μιλάμε για στιγμή αγοράς, αποθήκευση, αγορά που θα ανέβει, επερχόμενη έλλειψη, βιαστικούς πελάτες. Το ζώο γίνεται μια θέση που πρέπει να κρατηθεί μέχρι τη σωστή στιγμή.
Ο Chabane Assad, χρηματοοικονομικός αναλυτής στο γραφείο Finabi, εντοπίζει το πρόβλημα στην έλλειψη λογιστικής και ιχνηλασιμότητας. Σύμφωνα με το έργο NEPAD σχετικά με τον τομέα των προβάτων στο Τζελφά, λιγότερο από το 30% των προβάτων ακολουθούν μια τυποποιημένη διαδρομή με σφαγή σε εγκεκριμένες εγκαταστάσεις. Τα υπόλοιπα κυκλοφορούν σε πιο διάχυτα κυκλώματα, ανεκτά, μερικές φορές απαραίτητα για την οικονομική επιβίωση των αγροτικών περιοχών, αλλά δύσκολα μετρήσιμα.
Το Facebook, νέο παζάρι του φόβου
Η κερδοσκοπία δεν λαμβάνει χώρα πλέον μόνο στους περιφραγμένους χώρους. Κυκλοφορεί επίσης στα κοινωνικά δίκτυα. Σε πολλές αγορές του Μαγκρέμπ, το φαινόμενο φαίνεται ήδη εγκατεστημένο: τοπικές σελίδες και influencers διαδίδουν την ιδέα μιας αναπόφευκτης αύξησης, σκηνοθετούν διαπραγματεύσεις στα παζάρια και ενισχύουν φήμες για έλλειψη.
Στις αρχές Μαΐου 2026, μια ανάρτηση στο Facebook που ισχυριζόταν πλήρη έλλειψη προβάτων στο Bougtob κοινοποιήθηκε πάνω από χίλιες φορές μέσα σε 48 ώρες. Την ίδια μέρα, ερευνητές που βρίσκονταν εκεί διαπίστωσαν ωστόσο εκατοντάδες απούλητα ζώα στο παζάρι. Ο συγγραφέας της ανάρτησης δεν εντοπίστηκε ποτέ.
Αυτές οι φήμες παράγουν συγκεκριμένα αποτελέσματα. Πιέζουν ορισμένες οικογένειες να αγοράσουν νωρίτερα, να δεχτούν υψηλότερη τιμή ή να πιστέψουν ότι η αγορά θα είναι ακόμη πιο απρόσιτη λίγες μέρες αργότερα. Δίνουν επίσης στους πωλητές ένα επιπλέον επιχείρημα: αύριο, θα είναι πιο ακριβό.
Όταν ένα βίντεο που γυρίστηκε στα παζάρια ζώων του El Bayadh και του Bougtob κυκλοφόρησε στο Facebook την άνοιξη του 2026, προκάλεσε καταιγισμό αντιδράσεων. Μέσα σε λίγες ώρες, δεκάδες σχολιαστές εξέφρασαν την οργή, τον σκεπτικισμό ή την παραίτησή τους.
Η λέξη "yakhrot" επανερχόταν σαν λαϊκή ετυμηγορία. Δεν αμφισβητούσε μόνο έναν αριθμό. Έλεγε ότι πλέον κανείς δεν πιστεύει πραγματικά τους παράγοντες της αγοράς. Άλλοι κατήγγειλαν τους μεσάζοντες. Άλλοι μιλούσαν για χαμηλούς μισθούς, παγωμένες συντάξεις, οικογένειες που υπολογίζουν εδώ και εβδομάδες αν θα μπορέσουν να αγοράσουν ή όχι. Σε αυτό το επίπεδο, η τιμή του προβάτου γίνεται ένας σκληρός δείκτης των κοινωνικών ανισοτήτων.
Η εισαγωγή, καθρέφτης της αδυναμίας
Η κυβερνητική απόφαση να εισάγει μαζικά πρόβατα παρέχει μια έμμεση απόδειξη αυτής της στρέβλωσης. Με την ανώτατη τιμή του εισαγόμενου προβάτου από τη Ρουμανία γύρω στις 50.000 DA, το κράτος αναγνώρισε ότι το επίπεδο που έφτασε η τοπική αγορά δεν μπορούσε πλέον να εξηγηθεί μόνο από το κόστος παραγωγής.
Ο υπουργός Γεωργίας, Yacine Oualid, τόνισε ο ίδιος την ανωμαλία, κρίνοντας παράλογο το γεγονός ότι τα εισαγόμενα κρέατα μπορούν να πωλούνται δύο φορές φθηνότερα από αυτά που παράγονται τοπικά. Το κράτος απάντησε με μαζική εισαγωγή, με 1,2 εκατομμύρια κεφάλια για το Αΐντ 2025 σύμφωνα με το Radio Algérie, και στη συνέχεια με μια επέκταση που ανακοινώθηκε για το 2026, συνοδευόμενη από απαλλαγές από δασμούς και ΦΠΑ από τον Απρίλιο έως τον Ιούνιο.
Αυτά τα μέτρα μπορούν να ανακουφίσουν τα νοικοκυριά βραχυπρόθεσμα και να σπάσουν ορισμένες κερδοσκοπικές προσδοκίες. Αλλά δεν επιλύουν το βασικό πρόβλημα. Η εισαγωγή προβάτων για σφαγή δεν ανασυγκροτεί το τοπικό κοπάδι. Δεν δημιουργεί αναλυτική λογιστική ούτε σαφές καθεστώς για τους μεσάζοντες. Οι αναπαραγωγικές προβατίνες παραμένουν χωρίς επαρκή προστασία. Και το κεντρικό ερώτημα παραμένει: πόσο πραγματικά κοστίζει ένα αλγερινό πρόβατο και πού διαμορφώνεται το περιθώριο κέρδους;
Σε σύγκριση με άλλες αγορές, η περίπτωση της Αλγερίας εντυπωσιάζει από τη διαφορά μεταξύ εκτιμώμενου κόστους και τελικής τιμής. Στη Ρουμανία, τα κόστη είναι χαμηλότερα, αλλά ο τομέας είναι κυρίως πιο δομημένος. Στο Μαρόκο, η κερδοσκοπία υπάρχει επίσης. Στην Τυνησία, η ξηρασία και η αποδυνάμωση της αναπαραγωγής επηρεάζουν την προσφορά. Εκεί όπου οι κυκλώσεις είναι καλύτερα ελεγχόμενες, οι τιμές παραμένουν περισσότερο συνδεδεμένες με το βάρος, την ποιότητα και τις ευανάγνωστες τιμές.
Στην Αλγερία, η αγορά προβάτων λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό ως μια μη ρυθμιζόμενη αγορά ελεύθερης διαπραγμάτευσης. Το Ελεγκτικό Συνέδριο εκτιμούσε το 2021 τον κύκλο εργασιών του τομέα σε 700 δισεκατομμύρια δηνάρια, με 100 δισεκατομμύρια φορολογικές απώλειες που συνδέονται με την ανεπίσημη οικονομία. Μια σημαντική οικονομία, αλλά δύσκολη να κατανοηθεί.
Όταν η αγορά γίνεται διαιτησία
Στα σχόλια, το αλγερινό μαύρο χιούμορ παίζει τον συνήθη ρόλο του: να εκφράσει την αδυναμία χωρίς να παραδοθεί. Ορισμένοι προτείνουν να αγοράσουν ένα σκύλο αντί για πρόβατο. Άλλοι αστειεύονται με την ιδέα να θυσιάσουν ένα σανδάλι αξίας 2.500 DA. Κάποιοι ρωτούν αν υπάρχουν προσφορές.
Δεν πρέπει να συγχέουμε αυτή τη διακωμώδηση με ελαφρότητα. Όταν οι σοβαρές λέξεις δεν επαρκούν πλέον για να συγκρατήσουν την οργή, το αστείο γίνεται ένας τρόπος να μην υποκύψει κανείς στην ταπείνωση.
Διότι το θέμα αγγίζει την αξιοπρέπεια. Σε πολλές οικογένειες, το να μην αγοράσουν πρόβατο δεν θεωρείται απλώς μια οικονομική επιλογή. Είναι μια προσωπική αμηχανία, μερικές φορές κρυμμένη από τα παιδιά ή τη γειτονιά. Το Αΐντ είναι μια θρησκευτική τελετή, αλλά και μια κοινωνική στιγμή. Κρατάς τη θέση σου, δέχεσαι, μοιράζεσαι.
Η δημόσια απάντηση δεν μπορεί λοιπόν να περιοριστεί στις εισαγωγές. Πρέπει να ξεκινήσει με τη γνώση των κόστους, των όγκων, των κυκλώσεων και των περιθωρίων. Χωρίς αναλυτική λογιστική, καμία τιμή αναφοράς δεν είναι αξιόπιστη. Όσο λείπουν οι επιτόπιες έρευνες στα Υψίπεδα, η συζήτηση θα παραμένει αιχμάλωτη των εντυπώσεων. Χωρίς ιχνηλασιμότητα υγειονομική και εμπορική, οι αόρατες συναλλαγές θα συνεχίσουν να καθορίζουν την αγορά. Χωρίς προστασία των αναπαραγωγικών προβατίνων, κάθε σεζόν θα φτωχαίνει την επόμενη. Και χωρίς σαφές καθεστώς, ο μεσάζοντας θα παραμένει απαραίτητος, κατηγορούμενος και ανεξέλεγκτος.
Καθώς πέφτει το βράδυ, στις αγορές του El Bayadh, του Bougtob ή του Sidi Bel-Abbès, τα απούλητα ζώα επιστρέφουν μερικές φορές στα φορτηγά. Οι οικογένειες επιστρέφουν με τους υπολογισμούς τους στο μυαλό. Κάποιες θα αγοράσουν. Άλλες θα περιμένουν. Ορισμένες θα παραιτηθούν.
Η θυσία δεν έχει εξαφανιστεί. Έχει μετατοπιστεί. Για κάποιους, παραμένει μια προσβάσιμη οικογενειακή τελετή. Για άλλους, γίνεται μια δαπάνη που πρέπει να διαπραγματευτούν, να αναβάλουν, μερικές φορές να εγκαταλείψουν. Η πραγματική ρήξη διαφαίνεται εδώ: στην τιμή ενός ζώου, αλλά και στη στιγμή που μια κοινή τελετή παύει να είναι προσβάσιμη σε όλους.
Φωτογραφία εξωφύλλου: μια αγορά ζώων © DR
Το Twala είναι ένα ανεξάρτητο αλγερινό διαδικτυακό μέσο, δημοσιευμένο στα γαλλικά και αραβικά. Εμπνευσμένο από μια προσέγγιση «αργής δημοσιογραφίας», δίνει προτεραιότητα στον χρόνο της έρευνας, της επαλήθευσης και της τοποθέτησης στο πλαίσιο. Το μέσο προσφέρει τόσο μια καθημερινή επιλογή σύντομων πληροφοριών όσο και πιο εκτεταμένα φορμά όπως ρεπορτάζ, έρευνες, βίντεο και podcasts. Υποστηριζόμενο από έμπειρους δημοσιογράφους, το Twala δίνει μεγάλη σημασία στην επιτόπια εργασία και στις τεκμηριωμένες αφηγήσεις. Τα περιεχόμενά του ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για την Αλγερία καθώς και για τις μεσογειακές και σαχελιανές δυναμικές.