Στο νότιο Λίβανο, δεκαετίες συγκρούσεων έχουν αφήσει ένα αόρατο, αλλά διαρκές αποτύπωμα. Μολυσμένα εδάφη και κατεστραμμένα οικοσυστήματα αφήνουν τη γεωργία σε αγωνία. Ανάμεσα σε ανησυχητικά επιστημονικά δεδομένα και μαρτυρίες αγροτών που αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τις γαίες τους, η επείγουσα ανάγκη για περιβαλλοντική ανασυγκρότηση επιβάλλεται ως βασική προϋπόθεση για την επιβίωση των αγροτικών κοινοτήτων.
Δείκτης ΤΝ: Βιβλιοθήκη μεσογειακών γνώσεων
Μολυσμένη γη, αγρότες σε αναμονή
22-med – Απρίλιος 2026
• Στο νότιο Λίβανο, τα γεωργικά εδάφη είναι μολυσμένα από βαρέα μέταλλα και υπολείμματα πολέμου, θέτοντας σε κίνδυνο την επισιτιστική ασφάλεια.
• Ανάμεσα στην καταστροφή των οικοσυστημάτων και τους υγειονομικούς κινδύνους, η αναβίωση της γεωργίας εξαρτάται από μια βαριά και αβέβαιη περιβαλλοντική αποκατάσταση.
#λιβανος #γεωργια #περιβαλλον #ρυπανση #πολεμος #εδαφος #επισιτιστικηασφαλεια #οικοσυστημα
Στο Λίβανο, ο πόλεμος δεν κατέστρεψε μόνο σπίτια και δρόμους. Έχει αλλοιώσει βαθιά τα εδάφη, τον αέρα, το νερό και τα οικοσυστήματα, μετατρέποντας κάποτε εύφορες γεωργικές εκτάσεις σε ζώνες κινδύνου. Σύμφωνα με έκθεση του Εθνικού Συμβουλίου Επιστημονικής Έρευνας του Λιβάνου (CNRS-L) και του Υπουργείου Περιβάλλοντος, αυτή η περιβαλλοντική υποβάθμιση αποτελεί άμεση απειλή για την επισιτιστική ασφάλεια, τη δημόσια υγεία και τα μέσα διαβίωσης των αγροτικών περιοχών.
Σε ορισμένες περιοχές, στα σύνορα με το Ισραήλ, όπως το Marjayoun, το Bint Jbeil ή το Nabatiyeh, η γεωργία, ιδιαίτερα η ελαιοκαλλιέργεια, ήταν στο επίκεντρο της τοπικής οικονομίας. Σήμερα, είναι παραλυμένη.
Γεωργικά εδάφη που έχουν γίνει τοξικά
Μία από τις πιο ανησυχητικές διαπιστώσεις αφορά τη μόλυνση των εδαφών. Αναλύσεις που πραγματοποιήθηκαν σε 134 δείγματα αποκαλύπτουν την παρουσία βαρέων μετάλλων, όπως το χρώμιο, ο ψευδάργυρος ή ο χαλκός, σε επίπεδα που συχνά υπερβαίνουν τα αποδεκτά γεωργικά όρια.
Σε σχεδόν 45% των δειγμάτων, το χρώμιο υπερβαίνει τα επιτρεπόμενα όρια, με συγκεντρώσεις που θεωρούνται «πολύ υψηλές» σε περισσότερες από τις μισές περιπτώσεις. Αυτοί οι ρύποι προέρχονται από υπολείμματα πυρομαχικών, εκρήξεις και βιομηχανικά απόβλητα.
Σε αυτό προστίθεται μια ανησυχητική ανωμαλία με πολύ υψηλές συγκεντρώσεις φωσφόρου, πιθανώς συνδεδεμένες με τη χρήση λευκού φωσφόρου. Έχουν ανιχνευθεί σε πολλές γεωργικές ζώνες, συμπεριλαμβανομένων περιοχών εκτός των επίσημα στοχευμένων, καθιστώντας αυτά τα εδάφη ακατάλληλα για καλλιέργεια ή παράγοντας σοδειές που ενδέχεται να είναι επικίνδυνες για κατανάλωση.
Αγρότες μεταξύ αναγκαστικής εγκατάλειψης και διαρκούς κινδύνου
Στο πεδίο, τα επιστημονικά δεδομένα αποκτούν ανθρώπινο πρόσωπο.
Διαβάστε περισσότερα: Μια μολυσμένη γη, αγρότες σε αναμονήΣτη Hula, ο Khairallah Yaacoub παρατηρεί τον κατεστραμμένο οπωρώνα του. «Περνούσαμε πολλές ώρες οργώνοντας, φυτεύοντας και συγκομίζοντας. Αλλά οι μάχες τα κατέστρεψαν όλα.»
Η γεωργία δεν είναι πλέον μόνο δύσκολη, έχει γίνει επικίνδυνη. «Σήμερα, ο ισραηλινός στρατός μπορεί να μου στείλει μια προειδοποίηση μέσω ενός drone… και αν δεν αποσυρθώ, μπορώ να βομβαρδιστώ άμεσα.»
Ίδια κατάσταση στη Μπλίντα, όπου ο Χουσεΐν Ντάχερ περιγράφει μια σκηνή που έχει γίνει συνηθισμένη. «Ένα ισραηλινό drone εμφανίστηκε πάνω από μένα… λίγα λεπτά αργότερα, έριξε μια βόμβα στο σημείο όπου βρισκόμουν.»
Πέρα από τον άμεσο κίνδυνο, ο οικονομικός αντίκτυπος είναι καταστροφικός. «Πριν, παράγαμε εκατοντάδες δοχεία ελαιολάδου, σήμερα δεν παράγουμε τίποτα.»
Σε ορισμένες τοπικές κοινότητες, ολόκληρες οικογένειες έχουν χάσει τη μοναδική πηγή εισοδήματός τους, με απώλειες που εκτιμώνται σε δεκάδες χιλιάδες δολάρια ανά σεζόν. Αυτή η οικονομική αποδυνάμωση εντάσσεται σε μια ευρύτερη επιδείνωση των φυσικών περιβαλλόντων.
Οικοσυστήματα που επηρεάζονται μακροπρόθεσμα
Η υποβάθμιση δεν περιορίζεται μόνο στα εδάφη. Η έκθεση του CNRS-L υπογραμμίζει μια μαζική καταστροφή των γεωργικών οικοσυστημάτων, με πάνω από 2.000 εκτάρια οπωρώνων να έχουν καεί, συμπεριλαμβανομένων πολλών ελαιώνων, και σχεδόν 5.000 εκτάρια δασών να έχουν καταστραφεί.
Αυτή η εξαφάνιση της φυτικής κάλυψης αποδιοργανώνει ολόκληρο το γεωργικό σύστημα. Οι επικονιαστές πλήττονται άμεσα. Περίπου 50.000 κυψέλες έχουν καταστραφεί, θέτοντας σε κίνδυνο την επικονίαση, η οποία είναι απαραίτητη για την παραγωγή.
Ταυτόχρονα, η διάβρωση των εδαφών επιταχύνεται λόγω της απουσίας βλάστησης, μειώνοντας περαιτέρω τη γονιμότητά τους. Η καταστροφή των συστημάτων άρδευσης επιδεινώνει αυτές τις ανισορροπίες και δυσκολεύει την επανέναρξη της δραστηριότητας.
Μολυσμένος αέρας και νερό, μια επιπλέον πίεση
Προστίθεται επίσης μια αλλοίωση των άλλων συνιστωσών του περιβάλλοντος. Οι βομβαρδισμοί και οι πυρκαγιές έχουν υποβαθμίσει την ποιότητα του αέρα, με επίπεδα λεπτών σωματιδίων που υπερβαίνουν κατά πολύ τις συστάσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.
Αυτοί οι ρύποι επηρεάζουν την ανθρώπινη υγεία, αλλά και τις καλλιέργειες, διαταράσσοντας την ανάπτυξή τους. Ταυτόχρονα, τα επιφανειακά ύδατα μολύνονται από την απορροή των καμένων εδαφών, μεταφέροντας βαρέα μέταλλα και χημικά υπολείμματα προς τα ποτάμια και τους υδροφόρους ορίζοντες.
Το σύνολο σχηματίζει ένα γεωργικό σύστημα που έχει παγιδευτεί σε μια αλληλουχία ανισορροπιών, όπου κάθε παράγοντας ενισχύει τους άλλους.
Αποκατάσταση μακροπρόθεσμα υποβαθμισμένων εδαφών
Παρά την έκταση των ζημιών, υπάρχουν λύσεις για την αποκατάσταση των γεωργικών εδαφών, αλλά αυτές περιλαμβάνουν μακροχρόνιες, δαπανηρές και τεχνικά ελεγχόμενες παρεμβάσεις.
Το πρώτο βήμα αφορά την απορρύπανση των εδαφών. Η έκθεση αναφέρει ειδικότερα τη φυτοαποκατάσταση, που συνίσταται στη χρήση ορισμένων φυτών ικανών να απορροφούν τους ρύπους, καθώς και την προσθήκη βελτιωτικών για τη σταθεροποίηση των βαρέων μετάλλων. Ανάλογα με το επίπεδο μόλυνσης, αυτές οι επιχειρήσεις μπορεί να κοστίσουν μεταξύ 200 και 4.000 δολαρίων (περίπου 180 έως 3.700 ευρώ) ανά εκτάριο, γεγονός που περιορίζει την ανάπτυξή τους σε μεγάλη κλίμακα.
Στο πεδίο, αυτές οι λύσεις παραμένουν ακόμα θεωρητικές για πολλούς αγρότες. Πέρα από αυτές τις τεχνικές, η αποκατάσταση περνά μέσα από μια προοδευτική ανασυγκρότηση των περιβαλλόντων. Αυτό συνεπάγεται την αναφύτευση των ελαιώνων και των κατεστραμμένων δασών, τη σταθεροποίηση των εδαφών για την επιβράδυνση της διάβρωσης και την προστασία των πιο ευαίσθητων γεωργικών ζωνών. Η αποκατάσταση των συστημάτων άρδευσης αποτελεί επίσης κεντρικό μοχλό για την επανεκκίνηση της παραγωγής.
Οι ειδικοί επιμένουν επίσης στην ανάγκη να ενταχθούν αυτές οι δράσεις σε μια πιο συνολική προσέγγιση ανασυγκρότησης, με στόχο να γίνουν τα γεωργικά συστήματα πιο ανθεκτικά. Αυτό προϋποθέτει την ανάπτυξη βιώσιμων γεωργικών πρακτικών, τη βελτίωση της διαχείρισης του νερού και την μεγαλύτερη αξιοποίηση λύσεων που βασίζονται στη φύση.
Τέλος, η διαχείριση των αποβλήτων από τις καταστροφές παραμένει ένα σημαντικό ζήτημα. Εκατομμύρια τόνοι μπάζων που άφησε ο πόλεμος πρέπει να αντιμετωπιστούν με προσοχή για να αποφευχθεί περαιτέρω μόλυνση των εδαφών και των υπόγειων υδάτων.
Μια ανασυγκρότηση υπό περιορισμούς
Στο νότιο Λίβανο, το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο πότε θα σταματήσουν οι μάχες, αλλά τι θα απομείνει για καλλιέργεια στη συνέχεια. Πίσω από τα σπίτια που πρέπει να ανακατασκευαστούν, υπάρχουν εδάφη που πρέπει να διαγνωστούν, να απορρυπανθούν, μερικές φορές να εγκαταλειφθούν. Τα επιστημονικά δεδομένα το επιβεβαιώνουν και οι αγρότες το βιώνουν ήδη, χωρίς περιβαλλοντική αποκατάσταση, καμία βιώσιμη επανεκκίνηση της γεωργικής δραστηριότητας δεν είναι δυνατή.
Σε αυτές τις περιοχές, η ανασυγκρότηση θα περάσει τόσο από τα εργαστήρια όσο και από τα χωράφια. Η αναγνώριση των καλλιεργήσιμων περιοχών, η υποστήριξη των αγροτών, η αποκατάσταση των οικοσυστημάτων: τόσα πολλά απαραίτητα στάδια για να αποφευχθεί η μετατροπή της τρέχουσας κρίσης σε μη αναστρέψιμη κατάσταση. Διότι εδώ, η γη δεν είναι ένα σκηνικό πολέμου. Έχει γίνει ένα από τα πρώτα θύματα.
Φωτογραφία εξωφύλλου © CNRS-L