Kirlenmiş bir toprak, tehlike altındaki çiftçiler

Lübnan’ın güneyinde, on yıllar süren çatışmalar görünmez ama kalıcı bir iz bıraktı. Kirlenmiş topraklar ve yok edilmiş ekosistemler, tarımı can çekişen bir hale getirdi. Alarm verici bilimsel veriler ve topraklarını terk etmek zorunda kalan çiftçilerin tanıklıkları arasında, çevresel yeniden yapılanma aciliyeti, kırsal toplulukların hayatta kalması için temel bir koşul olarak ortaya çıkıyor.

IA Endeksi: Akdeniz Bilgi Kütüphanesi
Kirlenmiş topraklar, tehlike altındaki çiftçiler
22-med – Nisan 2026
• Lübnan'ın güneyinde, tarım toprakları ağır metaller ve savaş kalıntılarıyla kirlenmiş durumda, gıda güvenliğini tehlikeye atıyor.
• Ekosistemlerin yok edilmesi ve sağlık riskleri arasında, tarımın yeniden canlanması, ağır ve belirsiz bir çevresel restorasyona bağlı.
#lübnan #tarım #çevre #kirlilik #savaş #toprak #güdagüvenliği #ekosistem

Lübnan’da savaş sadece evleri ve yolları yok etmedi. Toprakları, havayı, suyu ve ekosistemleri derinden etkileyerek, bir zamanlar verimli olan tarım arazilerini riskli bölgelere dönüştürdü. Lübnan Ulusal Bilimsel Araştırma Konseyi (CNRS-L) ve Çevre Bakanlığı tarafından hazırlanan bir rapora göre, bu çevresel bozulma, gıda güvenliği, halk sağlığı ve kırsal geçim kaynakları için doğrudan bir tehdit oluşturuyor.

İsrail sınırına yakın bazı bölgelerde, Marjayoun, Bint Jbeil veya Nabatiyeh gibi yerlerde, tarım, özellikle zeytincilik, yerel ekonominin merkezindeydi. Bugün ise felç olmuş durumda.

Zehirli hale gelen tarım toprakları

En endişe verici bulgulardan biri, toprakların kirlenmesiyle ilgili. 134 örnek üzerinde yapılan analizler, krom, çinko veya bakır gibi ağır metallerin, bazen kabul edilebilir tarım sınırlarının çok üzerinde seviyelerde bulunduğunu ortaya koyuyor.

Örneklerin yaklaşık %45’inde, krom izin verilen sınırları aşmakta ve vakaların yarısından fazlasında “çok yüksek” olarak değerlendirilen konsantrasyonlar bulunmaktadır. Bu kirleticiler, mühimmat kalıntıları, patlamalar ve endüstriyel enkazlardan kaynaklanmaktadır.

Buna ek olarak, beyaz fosfor kullanımına bağlı olabilecek çok yüksek fosfor konsantrasyonlarıyla ilgili endişe verici bir anomali bulunmaktadır. Resmi olarak hedef alınmamış bölgeler de dahil olmak üzere birçok tarım alanında tespit edilmiş olup, bu toprakları ekim için uygunsuz hale getirmekte veya tüketim için potansiyel olarak tehlikeli ürünler üretmektedir.

Çiftçiler zorunlu terk ve sürekli tehlike arasında

Sahada, bilimsel veriler insani bir yüz kazanıyor.

Devamını oku

Hula’da, Khairallah Yaacoub harap olmuş bahçesine bakıyor. « Uzun saatler boyunca sürer, eker ve hasat ederdik. Ama çatışmalar her şeyi yok etti. »

Tarım artık sadece zor değil, aynı zamanda tehlikeli hale geldi. « Bugün, İsrail ordusu bana bir drone aracılığıyla uyarı gönderebilir… ve eğer geri çekilmezsem, doğrudan bombalanabilirim. »

Hussein Daher’in sıradan hale gelen bir sahneyi anlattığı Blida’da da aynı durum söz konusu. « Üzerimde bir İsrail dronu belirdi… birkaç dakika sonra, bulunduğum yere bir bomba bıraktı. »

Acil tehlikenin ötesinde, ekonomik etki felaket boyutunda. « Eskiden yüzlerce teneke zeytinyağı üretiyorduk, bugün artık hiçbir şey üretemiyoruz. »

Bazı yerleşim yerlerinde, aileler tek gelir kaynaklarını kaybetti ve sezon başına on binlerce dolarlık kayıplar yaşandı. Bu ekonomik kırılganlık, doğal çevrelerin daha geniş bir bozulmasının parçası olarak ortaya çıkıyor.

Kalıcı olarak etkilenen ekosistemler

Bozulma sadece topraklarla sınırlı değil. CNRS-L raporu, 2.000 hektardan fazla meyve bahçesinin, birçok zeytinlik dahil, ve yaklaşık 5.000 hektar ormanın yok edilmesiyle tarımsal ekosistemlerin büyük ölçüde tahrip olduğunu vurguluyor.

Bu bitki örtüsünün kaybolması, tarım sisteminin tamamını altüst ediyor. Tozlayıcılar doğrudan etkileniyor. Yaklaşık 50.000 kovan yok edildi, bu da üretim için hayati öneme sahip olan tozlaşmayı tehlikeye atıyor.

Aynı zamanda, bitki örtüsünün yokluğunda toprak erozyonu hızlanarak verimliliği daha da azaltıyor. Sulama sistemlerinin tahrip edilmesi bu dengesizlikleri artırıyor ve faaliyetin yeniden başlamasını zorlaştırıyor.

Hava ve su kirliliği, ek bir baskı

Çevrenin diğer bileşenlerinin bozulması da ekleniyor. Bombardımanlar ve yangınlar, hava kalitesini bozarak Dünya Sağlık Örgütü’nün önerilerini aşan ince partikül seviyelerine yol açtı.

Bu kirleticiler insan sağlığını etkiliyor, aynı zamanda bitkilerin gelişimini de bozuyor. Aynı zamanda, yüzey suları yanmış toprakların akışıyla kirleniyor ve ağır metaller ile kimyasal kalıntılar nehirler ve yer altı sularına taşınıyor.

Bütün bunlar, her faktörün diğerlerini güçlendirdiği bir dengesizlik zincirine yakalanmış bir tarım sistemi oluşturuyor.

Kalıcı olarak bozulmuş toprakları yeniden kazanmak

Hasarın büyüklüğüne rağmen, tarım arazilerini yeniden kazanmak için yollar mevcut, ancak bunlar uzun, maliyetli ve teknik olarak denetimli müdahaleler gerektiriyor.

İlk adım, toprakların kirlilikten arındırılmasıdır. Rapor, kirleticileri emebilen belirli bitkilerin kullanıldığı fitoremediasyonu ve ağır metallerin stabilize edilmesi için katkı maddelerinin eklenmesini özellikle vurguluyor. Kirlenme seviyesine bağlı olarak, bu işlemler hektar başına 200 ila 4.000 dolar (yaklaşık 180 ila 3.700 euro) arasında maliyetle yapılabiliyor, bu da geniş çapta uygulanmasını sınırlıyor.

Sahada, bu çözümler birçok çiftçi için hala teorik kalmaktadır. Bu tekniklerin ötesinde, restorasyon, ortamların kademeli olarak yeniden inşasını gerektirir. Bu, yok edilen zeytinliklerin ve ormanların yeniden dikilmesini, erozyonu yavaşlatmak için toprakların stabilize edilmesini ve en hassas tarım alanlarının korunmasını içerir. Sulama sistemlerinin yeniden düzenlenmesi, üretimi yeniden başlatmak için de merkezi bir kaldıraçtır.

Uzmanlar, bu eylemlerin daha geniş bir yeniden inşa yaklaşımına dahil edilmesi gerektiğini de vurguluyorlar, bu da tarım sistemlerini daha dayanıklı hale getirmeyi hedefliyor. Bu, sürdürülebilir tarım uygulamalarının geliştirilmesini, su yönetiminin iyileştirilmesini ve doğaya dayalı çözümlere daha fazla güvenilmesini gerektirir.

Son olarak, yıkımlardan kaynaklanan atıkların yönetimi büyük bir sorun olmaya devam etmektedir. Savaşın bıraktığı milyonlarca ton moloz, toprakların ve yeraltı su kaynaklarının daha fazla kirlenmesini önlemek için dikkatle işlenmelidir.

Kısıtlamalar Altında Yeniden İnşa

Güney Lübnan’da, artık sadece çatışmaların ne zaman sona ereceği değil, sonrasında neyin ekileceği sorusu da önemlidir. Yeniden inşa edilecek evlerin arkasında, teşhis edilmesi, temizlenmesi ve bazen terk edilmesi gereken topraklar vardır. Bilimsel veriler bunu doğruluyor ve çiftçiler bunu zaten yaşıyor; çevresel restorasyon olmadan, tarımsal faaliyetin sürdürülebilir bir şekilde yeniden başlaması mümkün değildir.

Bu bölgelerde, yeniden inşa laboratuvarlar kadar tarlalarla da gerçekleşecektir. Ekilebilir alanları belirlemek, çiftçilere rehberlik etmek, ekosistemleri yeniden kurmak: mevcut krizin geri dönüşü olmayan bir dönüşüme dönüşmesini önlemek için gerekli adımlardır. Çünkü burada, toprak bir savaş dekoru değildir. O, savaşın ilk kurbanlarından biri haline gelmiştir.